Wat betekent informed consent in het medisch recht?
Informed consent betekent dat een arts pas mag behandelen nadat de patiënt alle relevante informatie heeft gekregen en daarna vrijwillig toestemming geeft. De patiënt moet begrijpen wat de behandeling inhoudt, welke risico's en alternatieven er zijn en welke gevolgen het heeft om af te zien van behandeling. Pas als aan deze voorwaarden is voldaan, is de toestemming geldig. Dit beginsel is vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).
Wat houdt informed consent in?
Informed consent betekent dat de patiënt op basis van volledige en begrijpelijke informatie zelf een keuze maakt. Concreet houdt dat in dat:
- de patiënt begrijpt wat de behandeling inhoudt;
- de patiënt weet welke risico's en alternatieven er zijn;
- de patiënt vrijwillig en weloverwogen kan beslissen.
De achterliggende gedachte is het zelfbeschikkingsrecht: u beslist zelf over wat er met uw lichaam gebeurt.
De wettelijke basis
Het recht op informatie en toestemming staat in de WGBO. Daarin is bepaald dat een arts pas mag behandelen na toestemming van de patiënt, en dat die toestemming alleen geldig is als de patiënt voldoende is geïnformeerd over:
- het doel en de aard van de behandeling;
- de te verwachten gevolgen en risico's;
- de mogelijke alternatieven;
- de vooruitzichten (prognose).
De patiënt heeft bovendien altijd het recht om een eenmaal gegeven toestemming weer in te trekken.
Wat moet een arts uitleggen?
De arts moet begrijpelijk en volledig informeren. Naast de medische handeling zelf hoort hij toe te lichten:
- de kans op complicaties;
- de mogelijke pijn of herstelduur;
- de gevolgen van niet behandelen;
- de alternatieve behandelopties.
De informatie moet zijn afgestemd op de patiënt: wat voor een specialist vanzelfsprekend is, is dat voor een patiënt vaak niet. De arts moet zich er ook van vergewissen dat u de uitleg werkelijk heeft begrepen.
Wanneer is toestemming niet rechtsgeldig?
Toestemming is in beginsel niet geldig wanneer:
- de patiënt onvoldoende of onbegrijpelijke informatie heeft gekregen;
- belangrijke risico's of alternatieven zijn verzwegen;
- de toestemming onder druk of dwang tot stand kwam;
- de patiënt op dat moment niet wilsbekwaam was om te beslissen.
Is zonder geldige toestemming behandeld, dan kan dat onrechtmatig zijn, ook al is de behandeling technisch correct uitgevoerd. Bij minderjarigen en wilsonbekwamen gelden bijzondere regels over wie mag beslissen.
Uitzonderingen
In een aantal situaties mag toch zonder voorafgaande toestemming worden gehandeld:
- in een acute noodsituatie waarin direct ingrijpen nodig is en de patiënt niet kan beslissen;
- bij wilsonbekwaamheid, waarbij een vertegenwoordiger beslist;
- wanneer de patiënt uitdrukkelijk geen informatie wenst, voor zover dat geen ernstig nadeel oplevert.
Wat kunt u doen bij ontbrekende toestemming?
Vermoedt u dat zonder geldige toestemming is gehandeld en heeft u daardoor schade? Dan kunt u:
- uw volledige medisch dossier opvragen om na te gaan wat is vastgelegd;
- het verloop en uw klachten schriftelijk vastleggen;
- een klacht indienen bij de zorgaanbieder of klachtenfunctionaris;
- de zaak laten beoordelen op aansprakelijkheid en schadevergoeding.
Twijfelt u of u voldoende bent geïnformeerd vóór uw behandeling? Neem gerust contact met ons op, dan bekijken we samen wat uw mogelijkheden zijn.