Ouderlijk gezag is de wettelijke verantwoordelijkheid van ouders om beslissingen te nemen over de verzorging en opvoeding van hun minderjarige kinderen. Het omvat onder meer keuzes over woonplaats, school en gezondheidszorg, en geldt totdat het kind achttien jaar wordt. In Nederland hebben ouders meestal samen het gezag, ook na een scheiding, tenzij de rechter anders beslist.
Wat is ouderlijk gezag?
Ouderlijk gezag is de juridische bevoegdheid én plicht van ouders om beslissingen te nemen over de opvoeding van hun kind. Het omvat de verantwoordelijkheid voor de zorg en opvoeding, het beheer van het vermogen van het kind en de wettelijke vertegenwoordiging van het kind, bijvoorbeeld bij het ondertekenen van documenten. Zolang een kind jonger is dan achttien jaar, rust op de ouders met gezag de plicht om voor een veilige opvoedomgeving te zorgen.
Opvoeden, verzorgen en ontwikkelen
Als ouder met gezag bepaalt u zelf hoe u uw kind opvoedt en verzorgt. Dat betekent zorgen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid, maar ook actief bijdragen aan de ontwikkeling van de persoonlijkheid van uw kind. Daarbij hoort ook de plicht om de band met de andere ouder te bevorderen. Gezag gaat dus verder dan praktische zaken: het draait om stabiliteit, structuur en emotionele steun.
Beheer van het vermogen van uw kind
Een ouder met gezag beheert ook het vermogen van het kind, bijvoorbeeld spaargeld, schenkingen of een erfenis. U moet dat vermogen in het belang van het kind beheren tot het achttien jaar is. U mag het geld van uw kind niet voor eigen doeleinden gebruiken. Doet u dat wel, dan kunt u aansprakelijk worden gesteld en moet u de schade mogelijk terugbetalen.
Wie krijgt automatisch gezag?
- Tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap krijgen beide partners automatisch gezamenlijk gezag over kinderen die binnen de relatie worden geboren.
- De moeder heeft van rechtswege gezag bij de geboorte.
- Voor ongehuwde partners geldt sinds begin 2023 dat de partner die het kind erkent, in de meeste gevallen automatisch mede het gezag krijgt. Voor kinderen die vóór die wetswijziging zijn erkend, kan gezamenlijk gezag nog moeten worden aangevraagd.
Gezag aanvragen
Heeft een ouder of verzorger niet automatisch gezag, dan kan het gezamenlijk gezag worden aangevraagd. Lukt dat niet in onderling overleg, dan beslist de rechter. Ook anderen dan de biologische ouders, zoals een stiefouder samen met een ouder, kunnen onder voorwaarden gezamenlijk gezag krijgen.
Gezag na een scheiding
Na een scheiding blijft het uitgangspunt dat beide ouders het gezamenlijk gezag behouden. U blijft dus samen beslissen over belangrijke onderwerpen, ook al woont het kind hoofdzakelijk bij een van u. Ouders moeten bij een scheiding een ouderschapsplan opstellen met afspraken over zorg, omgang en de verdeling van beslissingen.
Alleen in uitzonderlijke gevallen kan de rechter het gezag aan één ouder toekennen, bijvoorbeeld wanneer ouders zo ernstig in conflict zijn dat dit het kind schaadt, of wanneer de andere ouder onvindbaar of niet in staat is gezag uit te oefenen. Het belang van het kind staat daarbij altijd voorop.
Einde van het gezag
Het ouderlijk gezag eindigt van rechtswege wanneer het kind achttien jaar wordt. Daarnaast kan de rechter het gezag beëindigen als een ouder ongeschikt is om het uit te oefenen en dit het kind schaadt. In ernstige situaties kan eerst een kinderbeschermingsmaatregel volgen, zoals een ondertoezichtstelling.
Heeft u vragen over het aanvragen, wijzigen of beëindigen van gezag, of speelt er een geschil na een scheiding? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.