Wanneer is toestemming voor een behandeling rechtsgeldig?
Toestemming voor een medische behandeling is alleen rechtsgeldig als de patiënt vooraf begrijpelijk en volledig is geïnformeerd over de aard en het doel van de behandeling, de risico's en complicaties, de kans op succes en de mogelijke alternatieven, en daarna vrijwillig instemt. Dit heet informed consent. Ontbreekt deze informatie of is de toestemming onder druk gegeven, dan is de toestemming niet geldig en heeft de arts in beginsel onrechtmatig gehandeld.
Wat is informed consent?
Het uitgangspunt in de zorg is dat de patiënt zélf beslist over zijn behandeling. Daarvoor moet hij begrijpen wat de behandeling inhoudt, welke risico's eraan kleven en welke alternatieven er zijn. Informed consent betekent dan ook: toestemming op basis van volledige en begrijpelijke informatie. Dit recht is verankerd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).
Wat valt er onder 'behandeling'?
Met 'behandeling' wordt meer bedoeld dan alleen de ingreep of operatie. Het gaat om alles wat de arts in uw zorgtraject doet, zoals:
- lichamelijk onderzoek;
- diagnostische tests;
- het stellen van een diagnose;
- de nazorg na een behandeling.
Kortom: elke medische handeling die deel uitmaakt van uw behandeling valt eronder.
Welke informatie moet de arts geven?
De arts is verplicht uitleg te geven over:
- de aard en het doel van de behandeling;
- de mogelijke risico's en complicaties;
- de kans op succes of herstel;
- de beschikbare alternatieven, waaronder afwachten of niet behandelen;
- de gevolgen van het weigeren van de behandeling.
Daarnaast hoort de arts eerlijk te zijn over de bewezen effectiviteit van de voorgestelde zorg. Zeker bij nieuwe, experimentele of alternatieve behandelingen mag u verwachten dat de arts aangeeft of de methode wetenschappelijk is onderbouwd. Ook moet u worden geïnformeerd over eventuele wachttijden, zodat u dat kunt meewegen in uw beslissing.
Wanneer is toestemming niet rechtsgeldig?
Toestemming is in beginsel niet geldig als:
- de patiënt onvoldoende of onbegrijpelijke informatie heeft gekregen;
- de informatie niet was afgestemd op de persoon van de patiënt;
- de toestemming onder druk of dwang is gegeven;
- de patiënt op het moment van toestemmen niet wilsbekwaam was.
In deze gevallen kan de behandeling onrechtmatig zijn, ook al is die medisch correct uitgevoerd.
Uitzonderingen op de toestemmingsplicht
In enkele situaties mag een arts toch handelen zonder voorafgaande toestemming:
- bij een acute noodsituatie waarin direct ingrijpen nodig is en de patiënt geen toestemming kan geven;
- bij wilsonbekwaamheid, waarbij een wettelijk vertegenwoordiger beslist;
- wanneer de patiënt uitdrukkelijk heeft aangegeven geen informatie te willen ontvangen, voor zover dat geen ernstig nadeel oplevert.
Bij minderjarigen en wilsonbekwamen gelden bijzondere regels over wie namens de patiënt mag beslissen.
Wat kunt u doen als u onvoldoende bent geïnformeerd?
Vermoedt u dat u niet of onvoldoende bent geïnformeerd en heeft u daardoor schade? Dan kunt u de volgende stappen overwegen:
- vraag uw volledige medisch dossier op om te zien wat er is vastgelegd;
- leg het gesprek en uw klachten op schrift;
- dien een klacht in bij de zorgaanbieder of de klachtenfunctionaris;
- laat uw zaak juridisch beoordelen op aansprakelijkheid en schadevergoeding.
Denkt u dat u zonder geldige toestemming bent behandeld? Neem gerust contact met ons op, dan bekijken we samen uw mogelijkheden.